شرق: در هشت‌كيلومتري شمال كاشان قرار دارد. در كتاب تاريخ قم آمده كه اين مكان اقامتگاه انوشيروان پادشاه ساساني بوده و در اصل انوش‌آباد نام داشته است. باستان‌شناسان معتقدند اين محل از جمله مراكز عمده مسكوني فلات ايران بوده است.
با اين حال به دليل موقعيت نامساعد جغرافيايي و مجاورت در كنار كوير مركزي و در معرض توفان‌هاي شن روان از يك سو و از سوي ديگر سيلاب‌هاي مخروب رودهاي دامنه بالادست، آثار زيادي بر جاي نمانده است. اين شهر زيرزميني در سال 1383 در پي فعاليت‌هاي عمراني يكي از سكنه نوش‌آباد كشف شد. به طوري كه سكنه به دنبال حفاري چاه فاضلاب به دالان‌هايي برخوردند كه به طور دقيق شناسايي نشده بود به اين دليل مردم و شهرداري نوش‌آباد با پيگيري از مسوولان ميراث فرهنگي خواستند تا كاوش‌ها را در اين دالان‌ها آغاز كنند.
به دنبال اين مساله اهالي شروع به حفاري در زير خانه‌هاي خود كردند با اعتقاد به اينكه چون در ملك شخصي خودشان اين كار صورت مي‌گيرد بنابراين منع قانوني ندارد و به اين ترتيب خساراتي را به اين شهر وارد كردند. از طرف ديگر فاضلاب نوش‌آباد طي سال‌ها به درون چاه‌هاي اين شهر زيرزميني راه پيدا کرد و قسمت‌هايي از آن را تخريب و هواي شهر را مسموم كرد كه مسوولان ميراث فرهنگي با جديت با هر دو مورد برخورد كردند.
شهر زيرزميني نوش‌آباد شهري سه‌طبقه است و كاملا دست‌ساز كه طبقه اول آن در عمق سه‌متري و طبقه سوم در عمق 16متري از سطح زمين ساخته شده و ارتفاع هر طبقه حدود 180 سانتي‌متر است. حدس باستان‌شناسان بر اين است كه اين شهر تا 15هزارمتر مربع وسعت داشته باشد. در اين شهر زيرزميني اتاق‌هايي با ابعاد مختلف ساخته شده كه بعضي داراي سكو هم هستند و راهروهايي باريك آنها را به هم وصل مي‌كند. راه ارتباطي طبقات چاه‌هاي عميقي است كه علاوه بر آن تهويه هوا را هم انجام مي‌دهد. اما بعضي چاه‌هاي ارتباطي انحرافي است و راه به جايي ندارد.
اتاق‌ها داراي سرويس بهداشتي است و هر اتاق پايه شمع و مشعل در كنار ديوار دارد.
اگرچه بر اساس برخي گمانه‌زني‌ها گفته مي‌شود احتمالا اين شهر زيرزميني در زمان ساسانيان محل مخفي شدن اقليت‌هاي مذهبي بوده است. اما شواهد حاكي از آن است كه اين شهر در دوران حمله مغول بسيار مورد استفاده قرار مي‌گرفته و حتي تا اواخر دوره قاجار هم ادامه يافته است. در اين دوران مردم نوش‌آباد از دست راهزني به نام نايب حسين مدت‌ها در اين شهر زندگي مي‌كردند و گاهي هم از گرسنگي در همان جا مي‌مردند.
نايب حسين بعد از كشتارهاي فراواني كه در نوش‌آباد انجام داد با نيرنگ دربار قاجار به تهران فراخوانده و پس از دستگيري در يكي از ميادين تهران به‌دار آويخته مي‌شود. مرگ وي سبب مي‌شود تا مردم نوش‌آباد به تدريج شهر زيرزميني را فراموش كنند. راه‌هاي ورودي به اين پناهگاه در محل‌هاي پررفت و آمد شهر مانند بازار، قنات، مساجد و بعضا خانه‌ها قرار داشته تا در صورت بروز خطري مردم بتوانند به سرعت از گزند نيروي مهاجم در امان بمانند.
ورودي‌هاي در نظر گرفته‌شده به صورت هنرمندانه‌اي پس از عبور از آن پوشيده مي‌شدند به گونه‌اي كه هيچ اثري از آنها به چشم نخورد. هر كدام از اين طبقه‌ها به وسيله چاه‌هاي عمودي به هم ارتباط دارند. براي ساخت اين شهر زيرزميني هيچ‌گونه مصالحي به كار نرفته است و به نظر مي‌رسد تا اواخر دوره قاجار هم مورد استفاده قرار مي‌گرفته. فضاي داخلي علاوه بر اتاق‌هاي تودرتويي كه به وسيله راهروهاي خاص به يكديگر متصل مي‌شوند، شامل دستشويي‌ها، محل‌هايي براي قراردادن چراغ به منظور تامين روشنايي و همچنين ساختارهايي براي به دام انداختن دشمن در صورت ورود به اين پناهگاه است. سفال‌هايي مربوط به قرن هفتم هجري قمري از نوش‌آباد به دست آمده ولي احتمالا قدمت آن به قبل از اسلام برمي‌گردد. اين شهر زيرزميني محلي براي اختفا از دست دشمنان و ادامه زندگي در زمان محاصره بوده است. در نزديكي اين دالان‌هاي تودرتوي زيرزميني يك قلعه روي زمين قرار گرفته كه به قلعه «سيزان» معروف است و به احتمال زياد از درون اين قلعه راهي به شهر زيرزميني وجود دارد

روزنامه شرق هشتم خرداد91